تپش قلب در زنان

تپش قلب زنان می‌تواند از یک افزایش کوتاه در ضربان قلب تا بی‌نظمی‌های جدی ریتم قلب متغیر باشد. بسیاری از زنان آن را به شکل دلشوره، لرزش در قفسه سینه یا احساس ضربان شدید در گردن تجربه می‌کنند.

البته تپش قلب همیشه خطرناک نیست و گاهی ناشی از استرس، تغییرات هورمونی، کم‌خونی یا برخی آریتمی‌ها است. شناخت علت‌ها، علائم و روش‌های تشخیص کمک می‌کند با آرامش بیشتری وضعیت خود را مدیریت کرده و در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنید.

هدف ما از انتشار این مطلب، افزایش آگاهی شماست، نه تجویز نسخه. فراموش نکنید که هیچ‌چیز جایگزین معاینه دقیق توسط پزشک متخصص نمی‌شود.

تپش قلب در زنان چه زمانی طبیعی است؟

گاهی تپش قلب کاملاً طبیعی است. به‌عنوان‌مثال هنگام استرس، هیجان، ورزش یا حتی نوشیدن یک فنجان قهوه قلب کمی سریع‌تر می‌تپد تا خودش را با شرایط هماهنگ کند. در این موارد تپش قلب واکنشی معمولی بدن است و معمولاً پس از چند دقیقه آرام می‌شود. به‌طور کلی اگر تپش کوتاه و گذرا باشد و با درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه نباشد جای نگرانی وجود ندارد.

تپش قلب در زنان چه احساسی دارد؟

تپش قلب در هر فرد متفاوت است، اما اکثر زنان آن را به شکل تند تند زدن یا کوبیدن قلب توصیف می‌کنند. بعضی حس می‌کنند قلب یک ضربه اضافه می‌زند یا لحظه‌ای مکث می‌کند و بعد سریع ادامه می‌دهد. این حالت ممکن است چند ثانیه طول بکشد و در قفسه سینه، گلو یا گردن حس شود.

تپش قلب خفیف تا شدید در زنان؛ چه زمانی نگران‌کننده است؟

اگر تپش شدید، طولانی یا همراه با سرگیجه، تنگی نفس، ضعف، تعریق سرد یا درد قفسه سینه باشد نیاز به بررسی دارد. تپش مکرر یا ضربان بسیار نامنظم ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل پنهان در ریتم قلب باشد. در چنین شرایطی مراجعه به پزشک و بررسی دقیق ضروری است تا علت اصلی مشخص شود.

تپش قلب در حالت استراحت، خواب یا دراز کشیدن

گاهی تپش قلب هنگام آرامش، خواب یا دراز کشیدن ظاهر می‌شود. در این شرایط فرد بیشتر ضربان قلب را حس می‌کند، زیرا بدن آرام است و صداهای محیط مزاحم نیستند. عواملی مانند استرس قبل از خواب، کم‌آبی، افت قند خون، غذاهای سنگین یا تغییرات هورمونی می‌توانند علت این نوع تپش باشند. این نوع تپش اگر گهگاه اتفاق بیفتد معمولاً مشکل‌ساز نیست اما تکرار مداوم آن نیاز به بررسی دارد.

مهم‌ترین علل تپش قلب زنان

تپش قلب در زنان دلایل متنوعی دارد؛ از عوامل ساده و روزمره تا شرایطی که نیاز به بررسی پزشک دارد. بدن زنان به‌دلیل تغییرات هورمون‌ها، سبک زندگی و حساسیت بیشتر به استرس بیشتر در معرض تپش قلب قرار می‌گیرد. در ادامه مهم‌ترین دلایل تپش قلب در زنان را بررسی می‌کنیم.

تغییرات هورمونی

هورمون‌ها نقش مهمی در بدن زنان دارند و کوچک‌ترین تغییر آن‌ها روی ضربان قلب اثر می‌گذارد. در دوران پریود، بارداری، شیردهی یا یائسگی نوسانات هورمونی باعث حساسیت بیشتر بدن و افزایش تپش قلب می‌شوند. بسیاری از زنان در این دوره‌ها احساس تندتر زدن یا ضربان نامنظم قلب را دارند که معمولاً بی‌خطر است و با تنظیم هورمون‌ها کاهش پیدا می‌کند.

استرس و اضطراب در زنان

استرس یکی از شایع‌ترین دلایل تپش قلب است. وقتی اضطراب بالا می‌رود بدن هورمون‌هایی مانند آدرنالین را ترشح می‌کند که ضربان قلب را افزایش می‌دهند. این حالت معمولاً با دلشوره، لرزش دست یا فشار در قفسه سینه همراه است.

کم‌خونی و فقر آهن

کمبود آهن باعث می‌شود بدن اکسیژن کافی دریافت نکند و قلب برای جبران، سریع‌تر کار کند. بسیاری از زنان مبتلا به کم‌خونی تپش قلب، خستگی، رنگ‌پریدگی و سردی دست و پا را تجربه می‌کنند. کم‌خونی به‌دلیل قاعدگی‌های سنگین یا رژیم غذایی کم‌آهن در زنان شایع است و یکی از مهم‌ترین دلایل تپش قلب محسوب می‌شود.

تپش قلب ناشی از ورزش یا فعالیت بدنی

در هنگام ورزش قلب سریع‌تر می‌زند تا اکسیژن کافی به عضلات برسد. اما اگر تپش شدید، غیرعادی یا همراه با سرگیجه و تنگی نفس باشد نیاز به بررسی بیشتری دارد. گاهی بعد از ورزش یا هنگام سرد شدن بدن تپش نامنظمی حس می‌شود. این حالت معمولاً بی‌خطر است و به تحریک سیستم عصبی یا کم‌آبی مربوط می‌شود اما اگر مداوم باشد ارزیابی پزشکی لازم است.

مصرف کافئین، سیگار یا الکل

کافئین موجود در قهوه، نوشابه یا نوشیدنی‌های انرژی‌زا ضربان قلب را بالا می‌برد و باعث تپش قلب می‌شود. سیگار و نیکوتین با انقباض رگ‌ها فشار روی قلب را افزایش می‌دهند و احتمال تپش را بالا می‌برند. مصرف الکل هم در برخی افراد ریتم قلب را مختل می‌کند. اگر تپش قلب بعد از مصرف این مواد بیشتر می‌شود بهتر است مصرف آن‌ها کاهش یابد.

داروها، مسکن‌ها و اختلالات الکتریکی قلب

برخی داروها مانند ضداحتقان‌ها، داروهای تیروئید، داروهای آسم یا بعضی مسکن‌ها، ضربان قلب را افزایش می‌دهند. گاهی تپش قلب ناشی از اختلالات الکتریکی قلب یا آریتمی‌ها است. یعنی مغز و قلب در ارسال سیگنال‌های ضربان هماهنگ عمل نمی‌کنند. اگر تپش ناگهانی، طولانی یا همراه با ضعف و سرگیجه باشد بررسی دقیق پزشکی لازم است.

مشکلات تیروئید

کم‌کاری تیروئید بیشتر باعث کاهش یا نامنظمی ضربان قلب می‌شود که به آن برادی‌کاردی گفته می‌شود، اما در برخی افراد و یا با دوز بالای داروی لووتیروکسین، تپش قلب که با احساس ضربان تند یا شدید همراه خواهد بود، نیز رخ می‌دهد. کم‌کاری درمان نشده می‌تواند به نارسایی قلبی و مشکلات جدی منجر شود، بنابراین کنترل سطح هورمون‌ها ضروری است.

بیماری‌های قلبی شایع در زنان

برخی بیماری‌های قلبی می‌توانند تپش قلب ایجاد کنند مانند نارسایی قلبی، مشکلات دریچه‌ای یا گرفتگی عروق. زنان اغلب علائم متفاوت‌تری را نسبت به مردان تجربه می‌کنند. گاهی درد خفیف، تپش قلب یا خستگی تنها نشانه‌ها هستند. به‌همین‌دلیل بیماری قلبی در زنان گاهی دیرتر تشخیص داده می‌شود. اگر تپش قلب با درد قفسه سینه، تعریق سرد یا تنگی نفس همراه باشد مراجعه فوری لازم است.

پرولاپس دریچه میترال

پرولاپس دریچه میترال (Mitral valve prolapse) در زنان جوان نسبتاً شایع است و معمولاً بی‌خطر است. این مشکل می‌تواند تپش قلب، درد خفیف قفسه سینه یا ضربان‌های اضافی ایجاد کند. در این حالت یکی از دریچه‌های قلب به‌طور کامل بسته نمی‌شود و کمی جریان خون برگشت دارد. اغلب این وضعیت خفیف است و فقط نیاز به پیگیری دوره‌ای دارد اما اگر علائم شدید باشد پزشک درمان‌های لازم را پیشنهاد می‌کند.

سایت clevelandclinic درباره این موضوع اینگونه گفته است:

«افتادگی دریچه میترال (MVP) یک مشکل شایع قلبی است که در آن لته‌های دریچه شل شده و به‌طور کامل بسته نمی‌شوند. این وضعیت برای اکثر افراد بی‌خطر است، اما اگر منجر به نارسایی شدید میترال (نشتی دریچه) شود، می‌تواند خطرناک باشد. افرادی که دچار نارسایی شدید هستند، ممکن است به جراحی ترمیم یا تعویض دریچه نیاز پیدا کنند.»

تپش قلب در گروه‌های مختلف زنان

تپش قلب در زنان بسته به سن و شرایط هورمونی متفاوت است. تپشی که در یک دختر جوان رخ می‌دهد، ممکن است کاملاً با تپش قلب یک زن باردار یا یائسه متفاوت باشد.

تپش قلب در زنان باردار

حجم خون در دوران بارداری زیاد می‌شود و قلب با سرعت بیشتری کار می‌کند تا نیازهای مادر و جنین تامین شود. بسیاری از زنان باردار تپش قلب را تجربه می‌کنند به‌ویژه در سه ماهه دوم و سوم. تغییرات هورمونی، کم‌خونی، کم‌آبی یا اضطراب می‌تواند این حالت را تشدید کند.

معمولاً تپش‌ها طبیعی و بی‌خطر هستند اما توصیه می‌شود هرگونه تپش قلب جدید در بارداری (حتی اگر خفیف باشد) باید حداقل یک‌بار توسط پزشک گزارش و ثبت شود تا از سلامت قلب مادر اطمینان حاصل گردد. اما اگر با تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا غش همراه باشد بررسی پزشک را لازم دارد.

نکته ظریفی مابین قلب و دوران بارداری وجود دارد که در بخش Heart Health دانشگاه هاروارد به این شکل به آن اشاره نموده است:

بارداری به‌عنوان یک «تست استرس طبیعی» برای بدن عمل می‌کند و می‌تواند سلامت قلب زنان را در سال‌های آینده پیش‌بینی کند؛ به‌طوری‌که بروز عوارضی مانند فشار خون بارداری، پره‌اکلامپسی، دیابت بارداری، زایمان زودرس یا تولد نوزاد کم‌وزن نشان‌دهنده وارد شدن فشار شدید به سیستم قلبی-عروقی است و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته را در دهه‌های بعد افزایش می‌دهد، بنابراین زنانی که چنین سابقه‌ای دارند باید تحت پایش دقیق‌تر و مراقبت‌های پیشگیرانه بلندمدت برای حفظ سلامت قلب خود قرار بگیرند.

تپش قلب در زنان شیرده

در دوران شیردهی، بدن هنوز تحت تاثیر تغییرات هورمونی بارداری است. این ناپایداری هورمونی، کمبود خواب و خستگی شدید می‌تواند باعث تپش قلب شود. بسیاری از مادران هنگام یا بعد از شیر دادن تپش قلب را تجربه می‌کنند که اغلب طبیعی است و جای نگرانی ندارد.

تپش قلب در زنان یائسه

یائسگی باعث افت سطح استروژن و تغییر ریتم قلب می‌شود. این تغییرات گاهی با گرگرفتگی، تعریق شبانه و تپش قلب همراه هستند. تپش قلب در این دوره معمولاً گذرا است، اما در صورت تکرار زیاد یا همراهی با علائم دیگر نیاز به بررسی دارد.

سایت British Heart Foundation درباره دوران یائسگی و مشکلات قلبی به این شکل توضیح می‌دهد که:

پس از یائسگی با کاهش سطح هورمون استروژن، محافظت طبیعی قلب و عروق کمتر می‌شود و به همین دلیل خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، حمله قلبی و سکته افزایش می‌یابد؛ این دوره معمولاً با تغییراتی مانند افزایش وزن شکمی، بالا رفتن کلسترول، فشار خون و قند خون همراه است که همگی از عوامل خطر قلبی محسوب می‌شوند، ضمن اینکه یائسگی زودرس ریسک بیماری قلبی را بیشتر می‌کند، بنابراین رعایت سبک زندگی سالم شامل تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن، ترک سیگار و پایش منظم فشار و چربی خون نقش مهمی در حفظ سلامت قلب زنان در دوران یائسگی دارد.

تپش قلب در زنان بالای ۴۰، ۵۰ و ۶۰ سال

با افزایش سن بدن تغییراتی را تجربه می‌کند که روی قلب اثر می‌گذارد. زنان بالای ۴۰ سال ممکن است تپش قلب ناشی از استرس، کاهش هورمون‌ها یا پیش‌یائسگی داشته باشند. در دهه ۵۰ سالگی مشکلات تیروئید، فشار خون یا آریتمی‌ها بیشتر رخ می‌دهد که می‌تواند باعث تپش قلب شود. در زنان ۶۰ سال و بالاتر بیماری‌های قلبی مانند اختلال دریچه‌ها یا نارسایی قلبی شایع‌تر است و تپش قلب باید با دقت بیشتری بررسی شود.

تپش قلب در دختران و زنان جوان

در دختران و زنان جوان تپش قلب اغلب به دلیل استرس، سبک زندگی پرتنش، کم‌خوابی یا مصرف کافئین و نوشیدنی‌های انرژی‌زا رخ می‌دهد. تغییرات هورمونی قبل از پریود یا مشکلات شایع مانند پرولاپس دریچه میترال هم می‌توانند باعث تپش قلب شوند. بسیاری از دختران هنگام اضطراب، امتحان یا فعالیت بدنی تپش قلب را تجربه می‌کنند که معمولاً بی‌خطر است و جای نگرانی ندارد.

آیا تپش قلب در زنان خطرناک است؟

در بیشتر موارد، تپش قلب طبیعی است و به عوامل ساده‌ای مانند استرس، تغییرات هورمونی، کم‌خوابی، کم‌خونی یا مصرف کافئین مرتبط است. با‌این‌حال، اگر تپش قلب شدید، مکرر یا طولانی باشد یا بدون دلیل رخ دهد ممکن است علامت اختلالات ریتم قلب، مشکلات تیروئید یا بیماری‌های قلبی باشد.

علائم هشداردهنده این وضعیت شامل سرگیجه، ضعف شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه، تعریق سرد، بی‌حالی یا ضربان بسیار نامنظم هستند. در این شرایط باید به پزشک مراجعه شود. در مواقع اضطراری تپش قلب همراه با درد شدید قفسه سینه، اختلال تنفس، غش یا ضربان بسیار سریع و کنترل‌نشده نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

نحوه تشخیص علت تپش قلب در زنان

تشخیص معمولاً با ارزیابی دقیق پزشکی آغاز می‌شود. پزشک شرح‌حال بیمار را می‌گیرد، علائم را بررسی کرده و آزمایش‌های لازم را انجام می‌دهد تا منشاء تپش قلب مشخص شود.

معاینه بالینی که در آن پزشک ضربان قلب، فشار خون و صدای قلب را بررسی می‌کند و به نشانه‌هایی مانند رنگ‌پریدگی یا لرزش توجه دارد تا سرنخ اولیه را پیدا کند.

نوار قلب (ECG) ریتم غیرطبیعی یا ضربان اضافی را نشان می‌دهد و حتی اگر نرمال باشد، به تشخیص کمک می‌کند.

هولتر قلب، ضربان قلب را یک روز کامل ثبت می‌کند و برای تپش‌های گهگاهی و نامنظم مفید است. با هولترهای یکبار مصرف پگاه سلامت می‌توانید در سریع‌ترین زمان ممکن این هولترها را درب منزل دریافت و گزارشی از آریتمی قلبی در طی یک شبانه روز را دریافت نمایید.

اکوکاردیوگرافی قلب ساختار و عملکرد دریچه‌ها و عضله قلب را بررسی می‌کند و مشکلات احتمالی دریچه‌ای یا نارسایی را مشخص می‌کند.

آزمایش خون وضعیت تیروئید، کم‌خونی و الکترولیت‌ها را بررسی کرده و کمک می‌کنند علت متابولیک یا هورمونی مشخص شود.

روش‌های درمان تپش قلب در زنان

درمان تپش قلب در زنان بستگی به علت دارد و معمولاً شامل ترکیبی از اقدامات فوری، اصلاح سبک زندگی، درمان علت زمینه‌ای و در صورت نیاز دارو است.

درمان بر اساس علت

• هورمونی: تنظیم سیکل، کاهش استرس یا درمان هورمونی کمک می‌کند.
• کم‌خونی: مصرف مکمل آهن و اصلاح تغذیه مفید است.
• تیروئید: درمان دارویی ریتم قلب را طبیعی می‌کند.
• استرس و اضطراب: آرام‌سازی، روان‌درمانی یا داروهای ضداضطراب مؤثرند.

اصلاح سبک زندگی

کاهش مصرف کافئین، نوشیدنی انرژی‌زا، الکل و سیگار، خواب کافی، مدیریت استرس، فعالیت بدنی منظم، نوشیدن آب کافی و پرهیز از غذاهای سنگین مهم است.

درمان‌های خانگی

مصرف منیزیم کافی، ماساژ ملایم، دمنوش‌های آرام‌بخش، حمام آب گرم و تکنیک‌های آرام‌سازی عضلات می‌تواند تپش خفیف را کاهش دهد. این روش‌ها مکمل درمان پزشکی هستند.

درمان دارویی در صورت نیاز

اگر تپش ناشی از آریتمی یا مداوم و آزاردهنده باشد پزشک داروهای تنظیم‌کننده ریتم قلب، مسدودکننده‌های بتا یا داروهای ضداضطراب را تجویز می‌کند. دارو فقط با تشخیص علت مصرف می‌شود و خودسرانه نباید استفاده کرد.

تپش قلب شبانه

کم‌کردن کافئین، خوردن شام سبک، کاهش استفاده از موبایل قبل از خواب، نوشیدن آب کافی و کاهش استرس به کاهش تپش قلب شبانه کمک می‌کند. اگر علت زمینه‌ای مانند کم‌خونی یا تیروئید باشد درمان آن تپش شبانه را رفع می‌کند.

پیشگیری از تپش قلب در زنان

پیشگیری از تپش قلب در زنان با سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب و مدیریت استرس امکان‌پذیر است.

• تغذیه: کاهش مصرف کافئین، نوشیدنی انرژی‌زا، غذاهای پرچرب و الکل مؤثر است.
• کاهش استرس: تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگا، تای‌چی، بیوفیدبک و پیاده‌روی کوتاه روزانه تپش قلب ناشی از اضطراب را کاهش می‌دهد.
• ورزش مناسب: فعالیت بدنی منظم و سبک قلب را تقویت می‌کند. ورزش‌های هوازی سبک مانند پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری آرام و تمرینات کششی توصیه می‌شوند.

چه زمانی باید به متخصص قلب مراجعه کنید؟

اگر تپش مکرر یا طولانی همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه، غش، تعریق سرد یا ضربان نامنظم باشد باید به پزشک مراجعه کنید. تپش شبانه یا هنگام استراحت که مداوم است نیز نیاز به بررسی دارد.

سوالاتی که بهتر است از پزشک بپرسید:

علت احتمالی تپش قلب چیست؟

چه آزمایش یا نوار قلبی لازم است؟

روش‌های پیشگیری و درمان شامل چه مواردی است؟

علائم هشداردهنده‌ای که باید به آن‌ها توجه کرد چیست؟

سوالات متداول